Mostrando entradas con la etiqueta Aragonés. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Aragonés. Mostrar todas las entradas

28 sept 2015

Una tierra on meta Libertat

Bi habrá un diya
en que totz
en debantar a vista
veyeremos una tierra
on meta libertat.

Chirmán, tien a man de yo,
será tuya a mía frent,
y ro tuyo cenyo terne
cayerá sin debantar
airegazos de medrana
debant d’a libertat.

Feremos o camín
en un mesmo trazato,
chunindo ros nuestros huembros
ta asinas debantar
t' aquers que cayoron
chilando libertat.

Bi habrá un diya
en que totz
en debantar a vista
veyeremos una tierra
on meta libertat.

1 ene 2014

Siddharta

_Istas son, Govinda, bell unas d'as ideyas que he cabilato.

Siddharta se pingó, debantó un zaborro d'o sulero y ro sopesó n'a man.

_ Isto,-declaró mientres chugaba-, ye un zaborro, y drento d'un tiempo talment siga polvo d'a tierra, y d'a tierra esdeviendrá en estar una planta, un animal u mesmo un seyer humán. En atros tiempos hese dito:

"Iste zaborro no ye qu'un zaborro, no tien valgua, pertanye a ro mundo de Maja; pero como en o cercuito d'as transformacions tamién puet arribar a estar un seyer humán y un esprito, per ixo li dó valgua". D'ista traza, talment hese pensato enantis. Pero agora ragono: Iste zaborro ye un zaborro, tamién un animal, tamién un dios, tamién un Buda; no lo venero ni amo  perque bell diya pueda esdevenir en estar isto u ixatro, sino perque tot isto lo ye dende fa tiempo, de cutio. Y, mesmament, isto que agora me se presienta como un zaborro, qu'enguán veigo que ye un zaborro, chustament per ixo lo amo  y li dó una valgua y un sentiu en cadaguna d'as suyas linias  y vuedos, en o suyo amariello, en o griso,  en a suya dureza, en o soniu que produix quan l'abatano, en a ixuquera u en a humedat d'a suya superficie.

"Bi ha zaborros que en tocar-los semblan zaite u sabón, y unatros fuellas u sabre, y cadagún ye esferent y raspia l'Om d'a suya traza; cadagún en ye Brahma, pero, aravegada, en ye un zaborro, ye graxenco u sabonoso, y mesmament  isto ye ro que me cuaca y me sembla marabielloso y digno d'adoración.

Pero no me'n faigas charrar sobre tot isto. As parolas no son buenas ta ro sentiu secreto d'as cosas; malas que se prenuncia bell una ya cambea guaire, se falsía..., sí, y tamién só muito d'alcuerdo en que lo que está un tresoro y ra sabiduría d'una presona, semble cutio guaire meco ta l'odito d'otris.

Govinda ascuitaba en silencio.

_Per qué m'as dito ixo d'o zaborro?_Preguntó envudiant, zaga d'una pausa.

9 ago 2013

A Doctrina d'o Shock: Tortura como metafora


Dende Chile ta China u Iraq ha estata una ligallera silenciosa en a cruzada d’a Globalización d’o libre mercau. Manimenos, a tortura ye más qu’una aina feita servir ta aforzar politicas indeseyables sobre pueblos rebeldes;  tamién en ye una metafora d’a sozchacient lochica d’a doctrina d’o shock.

Tortura, o en l’especial lenguache d’a CIA “interrogatorios coercitivos” no en son qu’un manullo de tecnicas disenyato ta meter a ros prisioners en un estau de funda desorientación y shock con a intinción d’aforzar-los ta fer concesions cuentra ra suya voluntat. A lochica guidant ye estata elaborata en dos manuals d’a CIA que estioron feitos publicos en os zaguers anyos novanta. Istos manuals explanican a traza de crebar “a resistencia d’as fuents  "prevocando violentas trencaduras dentre ros prisioners y ra suya habelidat ta trobar un sentiu a ro mundo arredol suyo".

24 jun 2013

A casa aragonesa



"...Ta que ista hestoria d’aimor, odio y d’anglucia siga capible, tamién habré d’explanicar lo que significa, en iste escrito y dentre ros lugars perinencos, a parola “casa”. A casa no ye nomás un edeficio, feito de piedra ros más ricos, d’adobas os más probes; no pas, a casa lo ye tot: son as amplas paretz, as bodegas de vuelta, os tellaus de losa u loseta, as ciegas alcobas; pero tamién a casa son as presonas que i viven, os campos, o bistiar, os mediers, os criaus, os ninos qu’astí i son naixitos, os abríos, a ferramienta y trastes d’o campo, o ceite d’as lampas, as cepas y ros fruitals, y mesmo ros diners, sigan muitos u pocos, que s’alzan dentre sacreficios ta crompar un masclo u bosar una medecina.

19 may 2013

Homenache a Catalunya

"...Quan mos ne fuemos de premiso,   yo  levaba cent quince diyas en o frent. Ixe periodo me semblaba allora un d’os més inutils   de toda ra vida de yo.

M’alisté en a melicia ta barallar o faixismo y, dica ixe inte, quasi no heba luitato,  només feba que bi estar, igual como una suerte d’obchecto pasivo, sin fer atra cosa, a truca d’as mías racions, que patir a fridor  y ra manca de suenyo. Talment siga ixa ra destinada de quasi toda ra soldadalla en quasi todas  ras guerras. Agora que meto iste trango d’a mía vida en anviesta, no me’n repiento  brenca.

De seguras, m’hese feito goi  servir con més gran eficacia ta ro gubierno espanyol, pero dende un punto de vista presonal, lo d’o mío propio desenvolique,  Ixos primers tres u quatre meses de melicián no estioron perdemés como pensé allora.  Establioron una traza d’interregno en a mía vida, muit distinto de qualsiquiera atra experiencia que m’hese escaixito enantis y,  quemisió, que’n pueda escaixer-me en l’esdevenider,  y m’amostroron cosas que no’n  hese puesto aprender d’atra traza.

Lo prencipal ye que mientres tot ixe tiempo en heba estato isolato – en o frent un ye quasi de raso isolato d’o mundo exterior, y mesmo de lo que escaixeba en Barcelona tenebanos una ideya muito imprecisa- entre presonas que calerba definir en linias chenerals y sin temor a entivocar-se muito, como revolucionarias. Isto en yera a resultas d’o sistema melicián, que en o frent d’Aragón remanié con ixe carácter inalterable dica chunio de 1937.

7 abr 2013

La grafia ta escribir el chistabin (1): Las grafías de l’aragonés


Articlo publicato en Chistabín per a Revista El Alcaugué nº17.




Ye de mal entender que una parla tan chicota como la nuestra, ha puisto estar parlada en tot Aragón tiempo abe. Pero ye asinas. Fa siglos l’aragonés que hoy se charra en estas valles, yera charrau en tot el Reino, mesmo en la ciudat de Zaragoza, como s’ha puisto comprebar con es decumentos de la Casa de Ganaders de Zaragoza, las Actas de notarios y es decumentos de construcción del puent de piedra, entre atros.

Tanto tiempo sin emplegar-se ha feto que la nuestra parla quede enforicada ta un emplego local, y más que más charrada y no pas escrita. Pera las luengas no son no más que ta parlastuquiar, tamién son ta escribir.

27 ene 2013

O prencipet y ra rabosa

Estié allora quan amaneixié ra rabosa. 

 -Buen diya- Dicié ra rabosa.

 -Buen diya- li respondié con finura o prencipet, que s'en chiró pero no veyié cosa. 

 -I só astí- dicié ra voz- baix a manzanera...

 -Quí yes?- dicié ro prencipet- yes firme polida.

 -Só una rabosa- dicié ra rabosa.

 -Vien-ne a chugar con yo- dicié ro prencipet- só muito triste... 

 -No'n puedo- dicié ra rabosa- no puedo pas chugar con tu. No estó adomada.

 - Aa! Desincusa-me- li dicié ro prencipet. 

Pero dimpués de repensar-se-ne, adibié:

 -Qué cosa quier dicir "adomar"

 -Tu no yes d'astí- dicié ra rabosa- Qué rechiras? 

 -Rechiro a ros hombres- dicié ro prencipet- Qué quier dicir "adomar"?

 -Os hombres en tienen d'escopetas- dicié ra rabosa- y cazan. Ye firme inquiesto. Tamién crían pirinas. Ye l'unico que tienen d'intrés. Rechiras pirinas? 

 -No pas- dicié ro prencipet- En rechiro d'amigos. Qué significa "adomar"?

 -Ye una cosa masiada ixuplidada- dicié ra rabosa. Significa "fer-ne de ligallos"

 -"Fer de ligallos"? 

 -Sí, li'n dicié ra rabosa- Per agora, ta yo, tu no yes qu'un ninón semellant a cienmil ninons. No t'amenisto pas. Y tu tampoc no m'amenistas. No só qu'una rabosa semellant a cienmil rabosas. Pero si m'adomas, en tendremos una necesidat la un de l'atro. Estarás, ta yo, unico en o mundo. Y yo estaré, ta tu, unica en o mundo. 

 -Comencipio a replecar- dicié ro prencipet- Bi ha una flor... me s'entrefá que m'ha adomato... 

 -Ye posible- dicié ra rabosa- en a Tierra se i veyen toda mena de cosas. 

 -Oi! No ye pas en a Tierra- dicié ro prencipet. A rabosa pareixeba muito intrigada: -En un atro planeta? 

17 ene 2013

A Cayedura d'os chigants



Un retillant silencio, s’heba apoderato d’a casa de Wellington Row. Mai facié l’almuerzo, y Pai, Billy y Lolo lo se minchoron, pero no dengún dicié gran cosa. Billy yera abraixato per una carranya que no abastaba a explanicar. A ra tardada puyó ra estribera d’a montanya y facié campasolo una gambada de guaires millas.

A maitinada venient o suyo tozuelo no feba que tornar de cutio sobre ra hestoria de Chesús y ra muller pillada en adulterio. Posau en a cocina con a saya d’os domingos, mientres aguaitaba ta marchar a ro templo de Bethesda con os suyos pais y ro suyo paye y acudir a ra cerimonia de troixadura d’o pan, en ubrié a suya Biblia per l’Evanchelio de Sant Chuan y trobó ro capítol ueito. 

Leyé ra hestoria de contino. Semblaba encastrar redondament con a mesma mena de crisi qu’heba escaixito en a suya familia.

Continó pensando-ne adintro ro templo. Uelló arredol, a ros suyos amigos y vecins: A sinya Dai ponis, John Jones o botiguer, a sinya Ponti y ros suyos fillos grans, o greixudo de Hewitt… 

Totz yeran apercataus qu’Ethel se’n yera marchada de Ty Gwyn o diya d’antis y heba pillato un tren ta Paddington; y, enca no sapeban perqué, lo se preixinaban. En as suyas ments ya la en yeran chudgando. Pero Chesús no pas.

Mientres os himnos y ras oracions improvisadas, decidié que l’Esprito Santo li yera guidando ta que leyese os versiclos en alto. Enta ro cabo d’a hora, se debantó y ubrié ra suya Biblia.

Se produixié allora un breu sorol de sospresa. Encara en yera una mica choven ta mainar a congregación. Con tot, tampoc no i yera denguna raya d’edat. L’Esprito Santo podeba inspirar a qualsiquiera.

_Uns poquetz de versos de L’Evanchelio de Sant Chuan_ Dicié. Li tremolaba una mica ro ton de voz . Tractó de calmar-se._ “Y li dizioron: Mayestro, ista muller estié pillada en galafatons quan cometiba adulterio”.

A Capiella entera de Bethesda esdevinié muda a l’inte: Dengún ya no s’esbulligaba, mormoniaba u estusiquiaba.

Billy continó leyendo: _” A lei de Moisés mos demana acantaliar a talls mullers. Qué dices tú pos, mayestro? Isto lo si diciban retantando-li ta poder acusar-lo dimpués. Manimenos, Chesús s’inclinó enta ro sulero, y con o suyo dido esparramiquió en a tierra fendo-lis uditos xordos. Como ensistiban se’n debantó y s’enfiló ta ells”.

Allora Billy s’aturó y debantó a uellada. Con cudiadoso enfasi dicié: “Aquell d’entre vusatros qu’esté libre de pecau, que aviente a ista muller o primer zaborro”.

Totz os rostros en a cambra lo se uellaban fito fito. Dengún no se cantiaba.

20 dic 2012

Diccionario Bilingüe Aragonés-Castellán. Tercena edición

Tot plega y pareix que ha plegato l'inte de publicar l'enampladura feita mientres toda ista anyada 2012 en o nuestro diccionario bilingüe. que en ye a primera ragón d'estar d'iste bloc. Disgraciadamente no son adhibitas todas as parolas que mos haberba cuacato adhibir, manimenos, call quaternar qu'iste no ye que un treballo progresivo que femos dende l'humildat y china-chana. Demandamos pacencia y una mica de tiempo ta fer-lo posible enca sigamos tristament conscients que talmén l'aragonés no apreste ya  d'ixe tiempo.



Asperando una vegada més como  de cutio  asperamos qu'en faiga honra ta ros nuestros lectors y aduye a fer coneixer ista aimada luenga nuestra.


Diccionario Bilingüe Aragonés Castellano

Postdata: Remerar només que a nueva edición d'o diccionario -igual como a resta de textos que dende iste bloc levamos publicada- se puet baixar de baldes en o nuestro Fundo Decumental.

30 nov 2012

Aspigas d'oro y mái no més d’estrinques


Antonio Aramayona 

Fuent: La Utopía es necesaria


Dende fa unas pocas semanas, torna a arreciar a plevia aceta de qualques beuses que ninvian correus electronicos ta no mercar productos catalans. Cadagún d'ells tien a virtut d'ubrir as mías talladeras ragonables ta ra tristura. Me vago pensando en ixes encefalogramas plans que ninvian tals correus y m'asalta ro dandalo de si una Espanya s’amorta u si d’unatra Espanya badalla, de vez que tiengo a certitut qu’una d'ixas dos Espanyas, u todas dos, ye qu’en me tien tant chelau o corazón.

Fa unas anyadas me’n trobé un maitín, ya empecipiau o curso, a Jing, una mesacha de quince anyos, posada en una esculladera d'a primera ringlera, alufrando-me fito-fito. Sin previo aviso, la heban embutito en clase d'Etica de 4º d'ESO, sin ni sisquiá avisar-me que no sapeba una sola parola en castellán. Boquiubierto me’n quedé, metendo-me en o suyo perello sentindo sonius inintelichibles sin tartir de ueito y meya d’a maitinada ta dos y meya d'o meyodiya cada diya d'a semana, de luns ta viernes.

Jing estié con o tiempo una buena lición ta totz os que yeranos en aquera clase, en que yo yera tutor. D’entre totz, a ro largo d'o curso, li faciemos saper dende o primer diya que querebanos charrar con ella de muitas cosas, qu’ella mos aduyarba tamién a cambear muitas atras d'as nuestras pautas mentals y de comportamiento, que rematarbanos replecando-nos y capindo-nos lugo ta ir construyindo a ixena ixa vida y ixe mundo que tantos aspiramos y en tenemos dreito.

Jing facié muitos d’amigos –yo en tiengo ra honor de contar-me d’entre ells-, mos recentó tradicions, falordias y costumbres en clase, fendo-nos participes d'o gran cabal qu’en portiaba con ella dende a suya tierra. Quedamos asinas enrequius totz y todas.

Tiengo buenos amigos catalans, que truixoron con yo a suya butifarra y as suyas monchetas, os suyos villancicos y as suyas sardanas, as casas suyas y ras suyas parentallas, o suyo idioma y os suyos costumbres. De tot ixo me sigo sentindo argüelloso y agradeixiu. Lo esferent complementa y enrequeix, y ye un sinsentiu veyer-lo com’un atentau cuentra lo propio (cosa ye propia, ni sisquiá ra tierra; encara que ra tierra ye tant chenerosa que s’en fa de totz con tall que la cudiemos).

Cadaguna d'as opcions politicas y culturals arredigadas en Catalunya ye tamién un tresoro de totz, fueras d’os beuses que espiernen lo que esconeixen, viedan lo que lis empentan os suyos propios totons y ninvian correus electronicos que reflectan l’esbaruquiada d’a suya alma. Per qué no deixar que ros catalans sieguen con as suyas falces cutio aspigas d'oro y mái no més d’estrinques?



29 nov 2012

Gerhard Rohlfs y ras paniquesas

Diceba Gerharhd Rohlfs, prestichioso lingüista alemán especializau en filolochía romanica,  que ra parola aragonesa "paniquesa" (mustela nivalis) yera composada per as parolas "pan" y "queso". En una refitolera hipotesi suya a parola tenerba l'orichen de nombrar istos dos elementos en una formula de conchuro antiquisma y que pareix que se estendillarba per gran parti d'a peninsula iberica, a lo menos per a parti norte.. Istos dos elementos: pan y queso, estarban ufiertos ta l'animalet ta que no fese mal dengún ta ras pirinas domesticas.
Guallardo eixemplo de paniquesa común.

A mesma voz en podemos trobar en l'euskera de Nabarra: ogi-gatza (pan-queso) y mesmo en Gascón, a on en bellas vals amaneix como pallét (pan-leite).

As paniquesas s'estendillan per tot l'hemisferio norte y dau que son excepcionalment fuertas, áchils y furas en contimparanza con a suya mida tan chicorrona, de només 20 u 22 cm de lonchitut, popularment s'ha preso ro suyo nombre como adchectivo ta referir-se tamién ta presonas que sigan permenadas, enatizas y de garra confitar. 


Fuent: Dialectos del Pirineo Aragonés (Semejanzas y Diferencias). Gerhard Rohlfs

25 nov 2012

José Martí y Chuan de Lanuza

 

Qué ligamen puet existir entre José Martí, pai d'a independencia cubana y Chuan de Lanuza o Mozo, disgraciau Chusticia d'Aragón que tresbatié o tozuelo per concarar-se con Zelipe II? 

Bi’n ha qualques evidents. Totz dos yeran subdditos d'o Rei d'Espanya. Totz dos se rebeloron cuentra ell. Totz dos prenoron as armas ta barallar a l'eixercito reyal. Totz dos perdioron. Totz dos murioron. La un feneixié en combat (José Martí). L'atro feneixié en o cadalso (Lanuza). 

11 nov 2012

Contra natura, d'Ignacio Escolar

"Lo natural ye parir con dolor, morir antis de fer trenta anyadas, a bardoma, a malotía. Lo natural ye qu'un de diez ninos no perviva a ra libradura, que una de vente mais feneixca en librar. Lo natural ye que només pervivan os més cerenyos, que ros ciegos no leigan. Cosa més natural que ro sarrampión, que ro cancer, que ra quera, que ra postema, que ra malaria. 

A luita contra natura ye ro verdader motor d'a hestoria. Ye lo que en verdat mos esferencia d'a resta d'os seyers vivos: A nuestra capabilidat ta pervivir a ra naturaleza, per dura que’n siga, y en qualsiquiera parti d'o mundo. Por ixo bi’n ha humans en l'Arctico y en l'Ecuador. A intelichencia ye ro meyo, no pas a fin: En ye ra traza més util qu’han trobato ros nuestros chens ta perpetugar-se, ta immortalizar ixe ininterrompiu herencio d'ADN qu'un diya aconsiguié salir de l'augua, pretar o fuego, cincelar sobre piedra ra primera parola, plegar a ras estrelas. Chugar a estar dios? Levamos fendo-lo dende l’inte en que l'homo sapiens inventó una aina y esdevinié en creyador. Perque garra atro seyer vivo heba modelato a suya realidat de tall traza como ta que lo humán esdevenise en a mida d’as cosas. 

3 nov 2012

A consciencia de futur

"Quála cosa ye lo que esferencia a l'hombre d'atras especies animals? O feito de poseyer un pulgar oposable a ros demés didos d'a man? O luengache? A sesera hiperdesenvolicada? a suya posición vertical? Talment siga simplament a consciencia de futur. Totz os animals viven en o present y ro pasau. Analisan o que escayeix y lo contimparan con ixo que ya han experimentato. En cambeo, l'hombre, tracta de preveyer lo que li excaixerá maitín.

Ista disposición a controlar o futur surte, sin dandalo, quan l'hombre d'o Neolitico prencipia a intresar-se per l'agricultura. Renunciaba asinas a ra recullita y a ra cazata, fuents aliatorias d'alimento, ta espicular con as cullitas futuras. Allora, ye lochico que ra visión d'o futur resulte subchectiva y per tant esferent ta cada seyer humán. Os humans se meten a la vegada a elaborar un luengache que pueda describir ixos distintos esdeveniders que lis aguaitan. Y ye rancando d'a consciencia de futur quan naix un luengache capable de describir-lo.

As luengas antigas disposaban d'un vocabulario encletau y d'una gramatica simpla ta charrar d'o futur. Enguán, as luengas mudernas no han cesato de pulir ixa gramatica.

Ta refirmar as expectativas de futur, caleba, en toda lochica, inventar a tecnolochía. Astí s'afinca o prencipio de l'engranache.

Dios ye o nombre dau per os humans a ixo qu'eslampa d'o suyo dominio de l'esdevenider. Per cuentra, a tecnolochía lis premite controlar cada vegada millor ixe futur. Dios s'esvaneix pogresivament, remplazau per os meteorologos, futurologos y totz aquells que creyen saper, gracias a l'emplego de maquinas, perqué o maitín será asinas y no d'unatra traza".

La Revolution des Fourmis
Bernard Werber

27 oct 2012

Estratechias de manipolación mediatica

Enguán podemos veyer y comprebar como os meyos tradicionals mos amagan de traza guaire escarada l’información que mos intresa. De seguras que per no estar meyos abastablement libres sino perteneixents a grans multinacionals d’a información con os suyos propios intreses -as més d’as vegadas concaraus con os nuestros.

Per tot isto call estar percabiu y no deixar-se encantuciar per unas noticias asepticas que mos levan a ra indiferencia y pasividat social. Astí os deixo as prencipals estratechias de manipolación que os meyos fan servir cutianament a fin que nusatros continemos mielsudament amurriaus en o nuestro sillón. Paraz cuenta:

DIEZ ESTRATECHIAS DE MANIPOLACIÓN MEDIATICA

9 oct 2012

L'Aragonés deinde Iberolingua.com

O catalán ye, de conchuntas con  l'aragonés, una luenga propia d'a nuestra comunidat. Manimenos, talment per no estar  luenga exclusiva y especifica d'Aragón sino truixata con atras comunidatz, u talment per no estar en o periglo d'extinción en que l'aragonés se i troba enguán, no mos  hemos alticamato debidament d'ista polida luenga dica hue.

Antimés, no call ixuplidar tampoc que lo tema central d'iste bloc ye l'aragonés y si podemos ocuparnos-ne fendo servir a luenga catalana ta millor comprensión d'os catalanofablants que veigan o bloc, millor que millor. Asinas, d'un trucaz, emparamos l'atra luenga minorizata d'Aragón que pateix tamién l'ixuplido institucional y o retacule social en o nuestro país.

Tos deixo astí un intresant ensayo amán  de l'aragonés publicato per Iberolingua.com, l'enciclopedia lingüistica d'a Península Iberica  en a luenga catalana, que tracta d'estar guaire enciclopedico, editau deinde iste bloc (con l'humilde animo de colaborar n'a espardidura d'a luenga aragonesa y o refirme ta ra riqueza lingüistica peninsular) call  dicir  que os autors están otris,  totz colaboradors d'o prochecto d'Iberolingua.  

Puet escargar-lo astí.
L'aragonés Iberolingua

31 may 2012

O Nueu Fundo Decumental


Deinde hue, naix o Fundo Decumental de O Charraire a on podretz trobar a Decumentación que s'exposa n'iste Bloc y en o Bloc chirmán: A Charrada.  O fundo irá fendo-se gran en a mida que se sigan penchando decumentos.

Toda a decumentación ye libre ta baixar a voluntat per qui pueda estar intresau. Se deseya que pueda fer honra ta bell ún y plante fuerte como un trango més en a normalidat d'a luenga aragonesa.



O Charraire

13 may 2012

As tres grans recetas d'a vida

"Cierto diya Gum-gum-ni, una reina d’a nuestra dinastía, esmorteixeba en a suya cambra nupcial, en heba reblato ta ra malotía d’os estaus d’animo. Bi heba tres qüestions que la enboiraban y que movilizaban tota a suya capabilidat de pensamiento:

Quálo ye l’inte més important d’a vida?; Quála ye a cosa més important que call fer?; Quálo ye lo secreto d’o buempasar?

Lo capitolié con as suyas chirmanas, con as suyas fillas, con as ments més fecundas d’a Federación sin obtener as respuestas que la satisfesen. Li dicioron que en yera dolenta, que d’as tres preguntas que la encerrinaban no bi heba cosa que podese estar vital ta ra pervivencia d’a manada.

Refusata d’ixa traza, a reina prencipié a esmorteixer-se. A manada se permenó. Si a Ciudat no quereba tresbatir a la suya solenca ponedera, debeba rendar-se, per primera vegada antimés, a resolver seriosament poblemas abstractos.

L’inte més important? A cosa més capital? O secreto d’o buempasar?


Tot o mundo proponié de respuestas:

L’inte més important ye quan, se mincha, perque l’alimento alporta d’enerchías. A cosa més important que call fer ye reproducir-se con tall de perpetugar l’especie y puyar a masa de soldaus que esfenderán a Ciudat més tardi… O secreto d’o buempasar ye a calor, perque a calor ye a fuent de plenitut quimica.

Denguna d’istas solucions acontentó a ra reina Gum-gum-ni, que albandonó o niedo y marchó campasola ta lo Gran Exterior. Allá tenié que luitar, cerenyament ta pervivir. Quan en tornó tres diyas més tardi, a suya comunidat se i trobaba en un estau penible. Manimenos a reina teneba as suyas respuestas. Heba trobato a revelación en meyo d’una endina baralla con fornigas furas:

L’inte més important ye agora, perque només puet fer-se bella cosa en o present, y si uno no s'alticama guaire d'o suyo present, malmeterá tamién o suyo esdevenider; A cosa més important que call fer ye ixa que ye astí, debant de nusatros, -si a reina no hese vencito a ra guerrera que quereba matar-la estarba muerta, allora; En lo tocant a ro secreto d’o buempasar, lo heba escubillato dimpués d’o combat: pende en estar vivo y en caminar sobre a Tierra. Asinás de fácil.

Tastar l’inte present; ocupar-se d’ixo que en tenemos debant de nusatros; caminar sobre a Tierra. Ixas están as tres grans recetas legadas per a reina Gum-gum-ni".

Bernard Werber
Le Jour des Fourmis.

22 abr 2012

Sant Chorche en a nuestra identidat nacional



Os reis aragoneses d'os sieglos XIII y XIV estioron muit  devotos d'iste santo epico, real u preixinau, declarato como patrón d'os guerrers y caballers cristians.


A fegura epica d'o santo se mezcló con a Baralla d'Alcoraz (Uesca) de 1096 en qualo curso, y en muntau a caballo, haberba aduyato a lo eixercito d'o Rey Pero I debant d'as tropas de l'Islam d'a Taifa Zaragozana, que ocupaban a ciudat de Uesca dende o prencipio d'a dominación musulmana.


En rancando d'astí, Sant Chorche adhibe una gran valgua simbolica: O poderoso chinet armau yera un ser celestial qu'afirmaba a causa aragonesa y donaba sentiu transcendent ta ra luita armada, enreligando-se cerrinament en as creyencias y devocions d'ixas chents y en fendo parti d'a suya encetant identidat cultural.


En 1201, Pero II establié l'Orden melitar de Sant Chorche de Alfama en un castiello d'os arredols de Tortosa.

Chaime I emparó a establidura de coflarías chus l'advocación d'o santo, talls como as quilladas en Uesca y Teruel d'a primera metat d'o sieglo XIII.

San Chorche Aragonés. Creyato per Willtron
 (fuente: Wikipedia Commons)
O mesmo Rey Conqueridor en a suya Coronica asegura que Sant Chorche, "caballer blanco con armas blancas", aduyando a los eixercitos aragoneses, heba estato alufrau per cristians y moros en qualques barallas.



SANT CHORCHE Y LO NUESTRO ESCUTO

O terceno quartel d'o escuto aragonés s'adedica a Sant Chorche y ta la Baralla d'Alcoraz, casando con a tradición que diz  que Sant Chorche s'amaneixié a Pero I en ista decisiba enrestida, aduyando-le a prener a ciudat de Uesca d'os musulmans.

Iste terceno quartel pende de una cruz roya sobre fundo d'archenta- a cruz griega de Sant Chorche-, cantonada per quatre tozuelos de chefes moros muertos en a luita.Morens, rampinyos, con turbant y  cutio uellando  ta ponient.

A Cronica de Pero IV O Ceremonioso recenta como Sant Chorche "estié perén y en ye encara advogato d'as barallas d'a Casa d'Aragón".


Cal confitar que contine estando-ne. Goyoso Sant Chorche ta totz!

 Ent'alto Aragón perén!