2 abr 2020
Botanica
Chuga y aprende vocabulario aragonés respective a arbols, vechetals, fruitas y fungos. S'enamplará más enta debant
28 sept 2015
Una tierra on meta Libertat
Bi habrá un diya
en que totz
en debantar a
vista
veyeremos una
tierra
on meta libertat.
Chirmán, tien a
man de yo,
será tuya a mía
frent,
y ro tuyo cenyo
terne
cayerá sin
debantar
airegazos de
medrana
debant d’a
libertat.
Feremos o camín
en un mesmo
trazato,
chunindo ros
nuestros huembros
ta asinas
debantar
t' aquers que
cayoron
chilando
libertat.
Bi habrá un diya
en que totz
en debantar a
vista
veyeremos una
tierra
on meta libertat.
31 dic 2014
Gandhi, Occupy Wall Street y ra no Violencia
"…
En a suya caíta, bi yeran, a lo menos quinientas okupacions, qualos participants represientaban filosofías notablement diversas, dende cristians evanchelicos ta revolucionarios anarquistas y milentas de cursas y accions, y manimenos a mayoría d'os actos “violentos” atrebuyitos ta ros manifestants yeran només de quatre u cinco protestas, on se'n trencoron cristals. Alazetalment muita menos violencia que'n hesenos puesto asperar d'un partiu no muit baruquero de hockey canadiense.
En una d'as grans ironías d'ista hestoria, a invocación d'o esprito de Gandhi y Martin Luther King esdevinié en o prencipal meyo de chustificar a refundada militarización d'a sociedat estatounidense, d'una traza que, de seguras, hese deixato t'os dos, d'estar vivos ta presenciar-lo, tant esturdius como xorrontaus. Occupy ye un movimiento escruplosament no violento. Puet muit bien tractar-se d'o movimiento no violento més important d'a hestoria d'os Estatos Unitos, e isto a penar de ra absencia de codigos de paz, de chefes ni d'una policía que s'encargue d'ixo.
1 ene 2014
Siddharta
_Istas son, Govinda, bell unas d'as ideyas que he cabilato.
Siddharta se pingó, debantó un zaborro d'o sulero y ro sopesó n'a man.
_ Isto,-declaró mientres chugaba-, ye un zaborro, y drento d'un tiempo talment siga polvo d'a tierra, y d'a tierra esdeviendrá en estar una planta, un animal u mesmo un seyer humán. En atros tiempos hese dito:
"Iste zaborro no ye qu'un zaborro, no tien valgua, pertanye a ro mundo de Maja; pero como en o cercuito d'as transformacions tamién puet arribar a estar un seyer humán y un esprito, per ixo li dó valgua". D'ista traza, talment hese pensato enantis. Pero agora ragono: Iste zaborro ye un zaborro, tamién un animal, tamién un dios, tamién un Buda; no lo venero ni amo perque bell diya pueda esdevenir en estar isto u ixatro, sino perque tot isto lo ye dende fa tiempo, de cutio. Y, mesmament, isto que agora me se presienta como un zaborro, qu'enguán veigo que ye un zaborro, chustament per ixo lo amo y li dó una valgua y un sentiu en cadaguna d'as suyas linias y vuedos, en o suyo amariello, en o griso, en a suya dureza, en o soniu que produix quan l'abatano, en a ixuquera u en a humedat d'a suya superficie.
"Bi ha zaborros que en tocar-los semblan zaite u sabón, y unatros fuellas u sabre, y cadagún ye esferent y raspia l'Om d'a suya traza; cadagún en ye Brahma, pero, aravegada, en ye un zaborro, ye graxenco u sabonoso, y mesmament isto ye ro que me cuaca y me sembla marabielloso y digno d'adoración.
Pero no me'n faigas charrar sobre tot isto. As parolas no son buenas ta ro sentiu secreto d'as cosas; malas que se prenuncia bell una ya cambea guaire, se falsía..., sí, y tamién só muito d'alcuerdo en que lo que está un tresoro y ra sabiduría d'una presona, semble cutio guaire meco ta l'odito d'otris.
Govinda ascuitaba en silencio.
_Per qué m'as dito ixo d'o zaborro?_Preguntó envudiant, zaga d'una pausa.
9 ago 2013
A Doctrina d'o Shock: Tortura como metafora
Dende Chile ta China u Iraq ha estata una ligallera silenciosa en a cruzada d’a Globalización d’o libre mercau. Manimenos, a tortura ye más qu’una aina feita servir ta aforzar politicas indeseyables sobre pueblos rebeldes; tamién en ye una metafora d’a sozchacient lochica d’a doctrina d’o shock.
Tortura, o en l’especial lenguache d’a CIA “interrogatorios coercitivos” no en son qu’un manullo de tecnicas disenyato ta meter a ros prisioners en un estau de funda desorientación y shock con a intinción d’aforzar-los ta fer concesions cuentra ra suya voluntat. A lochica guidant ye estata elaborata en dos manuals d’a CIA que estioron feitos publicos en os zaguers anyos novanta. Istos manuals explanican a traza de crebar “a resistencia d’as fuents "prevocando violentas trencaduras dentre ros prisioners y ra suya habelidat ta trobar un sentiu a ro mundo arredol suyo".
24 jun 2013
A casa aragonesa
"...Ta que ista hestoria d’aimor, odio y d’anglucia siga capible, tamién habré d’explanicar lo que significa, en iste escrito y dentre ros lugars perinencos, a parola “casa”. A casa no ye nomás un edeficio, feito de piedra ros más ricos, d’adobas os más probes; no pas, a casa lo ye tot: son as amplas paretz, as bodegas de vuelta, os tellaus de losa u loseta, as ciegas alcobas; pero tamién a casa son as presonas que i viven, os campos, o bistiar, os mediers, os criaus, os ninos qu’astí i son naixitos, os abríos, a ferramienta y trastes d’o campo, o ceite d’as lampas, as cepas y ros fruitals, y mesmo ros diners, sigan muitos u pocos, que s’alzan dentre sacreficios ta crompar un masclo u bosar una medecina.
19 may 2013
Homenache a Catalunya
"...Quan mos ne fuemos de premiso, yo levaba cent quince diyas en o frent. Ixe periodo me semblaba allora un d’os més inutils de toda ra vida de yo.
M’alisté en a melicia ta barallar o faixismo y, dica ixe inte, quasi no heba luitato, només feba que bi estar, igual como una suerte d’obchecto pasivo, sin fer atra cosa, a truca d’as mías racions, que patir a fridor y ra manca de suenyo. Talment siga ixa ra destinada de quasi toda ra soldadalla en quasi todas ras guerras. Agora que meto iste trango d’a mía vida en anviesta, no me’n repiento brenca.
M’alisté en a melicia ta barallar o faixismo y, dica ixe inte, quasi no heba luitato, només feba que bi estar, igual como una suerte d’obchecto pasivo, sin fer atra cosa, a truca d’as mías racions, que patir a fridor y ra manca de suenyo. Talment siga ixa ra destinada de quasi toda ra soldadalla en quasi todas ras guerras. Agora que meto iste trango d’a mía vida en anviesta, no me’n repiento brenca.
De seguras, m’hese feito goi servir con més gran eficacia ta ro gubierno espanyol, pero dende un punto de vista presonal, lo d’o mío propio desenvolique, Ixos primers tres u quatre meses de melicián no estioron perdemés como pensé allora. Establioron una traza d’interregno en a mía vida, muit distinto de qualsiquiera atra experiencia que m’hese escaixito enantis y, quemisió, que’n pueda escaixer-me en l’esdevenider, y m’amostroron cosas que no’n hese puesto aprender d’atra traza.
Lo prencipal ye que mientres tot ixe tiempo en heba estato isolato – en o frent un ye quasi de raso isolato d’o mundo exterior, y mesmo de lo que escaixeba en Barcelona tenebanos una ideya muito imprecisa- entre presonas que calerba definir en linias chenerals y sin temor a entivocar-se muito, como revolucionarias. Isto en yera a resultas d’o sistema melicián, que en o frent d’Aragón remanié con ixe carácter inalterable dica chunio de 1937.
7 abr 2013
La grafia ta escribir el chistabin (1): Las grafías de l’aragonés
Articlo publicato en Chistabín per a Revista El Alcaugué nº17.
Ye de mal entender que una parla tan chicota como la nuestra, ha puisto estar parlada en tot Aragón tiempo abe. Pero ye asinas. Fa siglos l’aragonés que hoy se charra en estas valles, yera charrau en tot el Reino, mesmo en la ciudat de Zaragoza, como s’ha puisto comprebar con es decumentos de la Casa de Ganaders de Zaragoza, las Actas de notarios y es decumentos de construcción del puent de piedra, entre atros.
Tanto tiempo sin emplegar-se ha feto que la nuestra parla quede enforicada ta un emplego local, y más que más charrada y no pas escrita. Pera las luengas no son no más que ta parlastuquiar, tamién son ta escribir.
9 mar 2013
Odio a ros indiferents
![]() |
| Antonio Gramsci |
L’indiferencia ye ro peso muerto d’a hestoria. L’indiferencia opera cerenyament en a hestoria. Opera pasivament, pero opera. En ye ra fatalidat; ixo que no se’n puet recentar. Estuerce pogramas, y acotola os plans millor entrefilaus. En ye ra materia bruta alleradera de ra intelichencia. Lo que escaix, o mal que s’ixarna sobre totz, acayeix perque ra masa d'hombres abdica d’a suya voluntat, premite ra promulgación de leys, que només qu'una revuelta podrá circunducir; premite l’acceso a ro poder d’hombres, que només un amotinamiento adubirá dimpués a xerbigar. A masa ignora per desalticame; y allora sembla pura fatalidat que tot y a totz enriste: A qui consient igual como a qui disient; a qui sapeba igual como a qui no sapeba pas; a qui yera activo igual como a l’indiferent. Bell uns ploramican piadosament, unatros churan obscenament , pero no dengún u muitos poquetz se preguntan: Si m’hese mirato de fer valer a mía voluntat, Quála cosa hese pasato?
Odio a ros indiferents mesmo per isto; perque me flore ro suyo ploramiqueyo de cutianos inocents. Demano cuentas a cadagún d’ells. De qué traza han acometito a faina que ra vida lis ha meso debant y lis mete diyariament?, Quála cosa han feito?, Y especialment, Quála cosa no han feito pas?. Y me siento en o dreito de estar inexorable y en a obligación de no malfurriar a mía piedat, de no troixar con ells as mías glarimas.
9 feb 2013
O caso d'os manters: "las derechas de autor".
...
O tema d'istos engarcholamientos d'os manters ye terrible. Uns immigrants creyoron o primer ligallo d'immigrants sin de papels d'Espanya, que se diceba Ferrocarril Clandestino, ta luitar per os suyos dreitos. A ixena con unatros movimientos que lis emparan, bell diya me dan un toque y me cuentan o drama d'istos engarcholamientos, que esconeixeba, y ro prochecto d'encetar una campanya. Me quedé percutiu quan m'anteré qu'ixa chent podeba ir ta ra garchola dos anyos per vender os DVDs en a carrera, ni lo me preixinaba, en verdat. Quedé chus a suya disposición, y allora me crosidoron que contactara con os artistas ta recentar-lis quala en yera a situgación, y demanar-lis a suya colaboración ta sinyar un manifiesto, u ro que calese. M'enfrasco-ne, més que més con bella chent d'a mosica més belicherant en l'esfensa d'os dreitos d'autor. Truco dende interpretes y mosicos famosos, como per eixemplo Raphael, dica collas nuevas que ya en son tenindo guaire popularidat.
Fuí mesmo a bella renda de premios de mosica exclusivament con l'obchetivo de recentar-lis o poblema. Me levo allora l'agradable sospresa que ra mayoría d'ells, quan lis recento lo qu'escaixeba con os vendedors, se xorrontan y s'indignan de que estén, dito en plata, "engarcholando-lis en o suyo nombre"
27 ene 2013
O prencipet y ra rabosa
Estié allora quan amaneixié ra rabosa.
-Buen diya- Dicié ra rabosa.
-Buen diya- li respondié con finura o prencipet, que s'en chiró pero no veyié cosa.
-I só astí- dicié ra voz- baix a manzanera...
-Quí yes?- dicié ro prencipet- yes firme polida.
-Só una rabosa- dicié ra rabosa.
-Vien-ne a chugar con yo- dicié ro prencipet- só muito triste...
-No'n puedo- dicié ra rabosa- no puedo pas chugar con tu. No estó adomada.
- Aa! Desincusa-me- li dicié ro prencipet.
Pero dimpués de repensar-se-ne, adibié:
-Qué cosa quier dicir "adomar"
-Tu no yes d'astí- dicié ra rabosa- Qué rechiras?
-Rechiro a ros hombres- dicié ro prencipet- Qué quier dicir "adomar"?
-Os hombres en tienen d'escopetas- dicié ra rabosa- y cazan. Ye firme inquiesto. Tamién crían pirinas. Ye l'unico que tienen d'intrés. Rechiras pirinas?
-No pas- dicié ro prencipet- En rechiro d'amigos. Qué significa "adomar"?
-Ye una cosa masiada ixuplidada- dicié ra rabosa. Significa "fer-ne de ligallos"
-"Fer de ligallos"?
-Sí, li'n dicié ra rabosa- Per agora, ta yo, tu no yes qu'un ninón semellant a cienmil ninons. No t'amenisto pas. Y tu tampoc no m'amenistas. No só qu'una rabosa semellant a cienmil rabosas. Pero si m'adomas, en tendremos una necesidat la un de l'atro. Estarás, ta yo, unico en o mundo. Y yo estaré, ta tu, unica en o mundo.
-Comencipio a replecar- dicié ro prencipet- Bi ha una flor... me s'entrefá que m'ha adomato...
-Ye posible- dicié ra rabosa- en a Tierra se i veyen toda mena de cosas.
-Oi! No ye pas en a Tierra- dicié ro prencipet.
A rabosa pareixeba muito intrigada:
-En un atro planeta?
17 ene 2013
A Cayedura d'os chigants
Un retillant silencio, s’heba apoderato d’a casa de Wellington Row. Mai facié l’almuerzo, y Pai, Billy y Lolo lo se minchoron, pero no dengún dicié gran cosa. Billy yera abraixato per una carranya que no abastaba a explanicar. A ra tardada puyó ra estribera d’a montanya y facié campasolo una gambada de guaires millas.
A maitinada venient o suyo tozuelo no feba que tornar de cutio sobre ra hestoria de Chesús y ra muller pillada en adulterio. Posau en a cocina con a saya d’os domingos, mientres aguaitaba ta marchar a ro templo de Bethesda con os suyos pais y ro suyo paye y acudir a ra cerimonia de troixadura d’o pan, en ubrié a suya Biblia per l’Evanchelio de Sant Chuan y trobó ro capítol ueito.
Leyé ra hestoria de contino. Semblaba encastrar redondament con a mesma mena de crisi qu’heba escaixito en a suya familia.
Continó pensando-ne adintro ro templo. Uelló arredol, a ros suyos amigos y vecins: A sinya Dai ponis, John Jones o botiguer, a sinya Ponti y ros suyos fillos grans, o greixudo de Hewitt…
Totz yeran apercataus qu’Ethel se’n yera marchada de Ty Gwyn o diya d’antis y heba pillato un tren ta Paddington; y, enca no sapeban perqué, lo se preixinaban. En as suyas ments ya la en yeran chudgando. Pero Chesús no pas.
Mientres os himnos y ras oracions improvisadas, decidié que l’Esprito Santo li yera guidando ta que leyese os versiclos en alto. Enta ro cabo d’a hora, se debantó y ubrié ra suya Biblia.
Se produixié allora un breu sorol de sospresa. Encara en yera una mica choven ta mainar a congregación. Con tot, tampoc no i yera denguna raya d’edat. L’Esprito Santo podeba inspirar a qualsiquiera.
_Uns poquetz de versos de L’Evanchelio de Sant Chuan_ Dicié. Li tremolaba una mica ro ton de voz . Tractó de calmar-se._ “Y li dizioron: Mayestro, ista muller estié pillada en galafatons quan cometiba adulterio”.
A Capiella entera de Bethesda esdevinié muda a l’inte: Dengún ya no s’esbulligaba, mormoniaba u estusiquiaba.
Billy continó leyendo: _” A lei de Moisés mos demana acantaliar a talls mullers. Qué dices tú pos, mayestro? Isto lo si diciban retantando-li ta poder acusar-lo dimpués. Manimenos, Chesús s’inclinó enta ro sulero, y con o suyo dido esparramiquió en a tierra fendo-lis uditos xordos. Como ensistiban se’n debantó y s’enfiló ta ells”.
Allora Billy s’aturó y debantó a uellada. Con cudiadoso enfasi dicié: “Aquell d’entre vusatros qu’esté libre de pecau, que aviente a ista muller o primer zaborro”.
Totz os rostros en a cambra lo se uellaban fito fito. Dengún no se cantiaba.
30 dic 2012
O Charraire Revista Anyal nº 2
No mos restaba ya que presientar agora a segunda edición d'a nuestra Revista Anyal a on replegamos totz os posts que i estioron publicatos mientres ista anyada 2012 en iste Bloc.
Remerar només que A Revista Anyal, asinas como atros textos d'intrés s'en troban disposables en ista endrecera.
20 dic 2012
Diccionario Bilingüe Aragonés-Castellán. Tercena edición
Tot plega y pareix que ha plegato l'inte de publicar l'enampladura feita mientres toda ista anyada 2012 en o nuestro diccionario bilingüe. que en ye a primera ragón d'estar d'iste bloc. Disgraciadamente no son adhibitas todas as parolas que mos haberba cuacato adhibir, manimenos, call quaternar qu'iste no ye que un treballo progresivo que femos dende l'humildat y china-chana. Demandamos pacencia y una mica de tiempo ta fer-lo posible enca sigamos tristament conscients que talmén l'aragonés no apreste ya d'ixe tiempo.
Asperando una vegada més como de cutio asperamos qu'en faiga honra ta ros nuestros lectors y aduye a fer coneixer ista aimada luenga nuestra.
Diccionario Bilingüe Aragonés Castellano
Postdata: Remerar només que a nueva edición d'o diccionario -igual como a resta de textos que dende iste bloc levamos publicada- se puet baixar de baldes en o nuestro Fundo Decumental.
13 dic 2012
Una Luenga ta dominar-las a todas
Fuent: iwrite
“En suma, a Castiella primitiva en o suyo luengache, mesmo que en a politica y en a guerra, mesmo qu’en o dreito, s'apercazaba a complir una evolución que en yera destinada a trunfar. Iba menada per un fin sentiu selectivo que encertaba ascape con aquellas formas que més tardi prosperarban tamién espontaniament en os dialectos circunvecins [...]”.
Son parolas de Ramón Menéndez Pidal, considerau l’establidor d'a filolochía espanyola, en un d'os suyos libros amán de l'orichen d'o castellán. Asinas pos, seguntes iste autor, o viello condau, y dimpués reino, de Castiella s’afinca en l'abantguardia d'o luengache, a politica, a guerra y ro dreito peninsulars perque ixe yera o suyo destín y, en lo respective exclusivament a ro luengache, perque teneba una sensibilidat especial ta trigar as variedatz (u formas) d'as parolas més innovaderas, que dimpués prenerban as luengas vecinas.
Hue aimo de charrar d'o nacionalismo lingüistico, y en concreto meteré o foco en o nacionalismo castellanista u espanyolista. Bi son quantos argumentos con qualos s'ha pretendito, y se preten encara, chustificar a preminencia d'a luenga castellana sobre as demés luengas d'o nuestro país. Pero hue me centraré en o que considero més perigloso d'ells, que pende en que ra propia luenga castellana tenerba un inherent caracter innovador, rebelde y discordant qu'explanicarba l'exito d'a suya esbandidura en traza de falca invertida, sorbindo en ro suyo trango ras luengas d’o suyo arredol: l'astur-lionés y ro navarro-aragonés. Iste ye l'argumento agafau per Menéndez Pidal, predominant en l'ambito academico dica fa uns anyos. Considero que ye l'argumento més perigloso de totz perque ye atrapaciau d’una suposada riguridat lingüistica que no ye tall; esfender que obchectivament o castellán poseye as qualidatz més aconsonants ta esdevenir en a luenga mayoritaria en a nuestra peninsula, y mesmo en atros puestos d'o mundo, me se fa una error, y muit grieu.
30 nov 2012
Aspigas d'oro y mái no més d’estrinques
Antonio Aramayona
Fuent: La Utopía es necesaria
Dende fa unas pocas semanas, torna a arreciar a plevia aceta de qualques beuses que ninvian correus electronicos ta no mercar productos catalans. Cadagún d'ells tien a virtut d'ubrir as mías talladeras ragonables ta ra tristura. Me vago pensando en ixes encefalogramas plans que ninvian tals correus y m'asalta ro dandalo de si una Espanya s’amorta u si d’unatra Espanya badalla, de vez que tiengo a certitut qu’una d'ixas dos Espanyas, u todas dos, ye qu’en me tien tant chelau o corazón.
Fa unas anyadas me’n trobé un maitín, ya empecipiau o curso, a Jing, una mesacha de quince anyos, posada en una esculladera d'a primera ringlera, alufrando-me fito-fito. Sin previo aviso, la heban embutito en clase d'Etica de 4º d'ESO, sin ni sisquiá avisar-me que no sapeba una sola parola en castellán. Boquiubierto me’n quedé, metendo-me en o suyo perello sentindo sonius inintelichibles sin tartir de ueito y meya d’a maitinada ta dos y meya d'o meyodiya cada diya d'a semana, de luns ta viernes.
Jing estié con o tiempo una buena lición ta totz os que yeranos en aquera clase, en que yo yera tutor. D’entre totz, a ro largo d'o curso, li faciemos saper dende o primer diya que querebanos charrar con ella de muitas cosas, qu’ella mos aduyarba tamién a cambear muitas atras d'as nuestras pautas mentals y de comportamiento, que rematarbanos replecando-nos y capindo-nos lugo ta ir construyindo a ixena ixa vida y ixe mundo que tantos aspiramos y en tenemos dreito.
Jing facié muitos d’amigos –yo en tiengo ra honor de contar-me d’entre ells-, mos recentó tradicions, falordias y costumbres en clase, fendo-nos participes d'o gran cabal qu’en portiaba con ella dende a suya tierra. Quedamos asinas enrequius totz y todas.
Tiengo buenos amigos catalans, que truixoron con yo a suya butifarra y as suyas monchetas, os suyos villancicos y as suyas sardanas, as casas suyas y ras suyas parentallas, o suyo idioma y os suyos costumbres. De tot ixo me sigo sentindo argüelloso y agradeixiu. Lo esferent complementa y enrequeix, y ye un sinsentiu veyer-lo com’un atentau cuentra lo propio (cosa ye propia, ni sisquiá ra tierra; encara que ra tierra ye tant chenerosa que s’en fa de totz con tall que la cudiemos).
Cadaguna d'as opcions politicas y culturals arredigadas en Catalunya ye tamién un tresoro de totz, fueras d’os beuses que espiernen lo que esconeixen, viedan lo que lis empentan os suyos propios totons y ninvian correus electronicos que reflectan l’esbaruquiada d’a suya alma. Per qué no deixar que ros catalans sieguen con as suyas falces cutio aspigas d'oro y mái no més d’estrinques?
29 nov 2012
Gerhard Rohlfs y ras paniquesas
Diceba Gerharhd Rohlfs, prestichioso lingüista alemán especializau en filolochía romanica, que ra parola aragonesa "paniquesa" (mustela nivalis) yera composada per as parolas "pan" y "queso". En una refitolera hipotesi suya a parola tenerba l'orichen de nombrar istos dos elementos en una formula de conchuro antiquisma y que pareix que se estendillarba per gran parti d'a peninsula iberica, a lo menos per a parti norte.. Istos dos elementos: pan y queso, estarban ufiertos ta l'animalet ta que no fese mal dengún ta ras pirinas domesticas.
A mesma voz en podemos trobar en l'euskera de Nabarra: ogi-gatza (pan-queso) y mesmo en Gascón, a on en bellas vals amaneix como pallét (pan-leite).
As paniquesas s'estendillan per tot l'hemisferio norte y dau que son excepcionalment fuertas, áchils y furas en contimparanza con a suya mida tan chicorrona, de només 20 u 22 cm de lonchitut, popularment s'ha preso ro suyo nombre como adchectivo ta referir-se tamién ta presonas que sigan permenadas, enatizas y de garra confitar.
Fuent: Dialectos del Pirineo Aragonés (Semejanzas y Diferencias). Gerhard Rohlfs
25 nov 2012
José Martí y Chuan de Lanuza
Qué ligamen puet existir entre José Martí, pai d'a independencia cubana y Chuan de Lanuza o Mozo, disgraciau Chusticia d'Aragón que tresbatié o tozuelo per concarar-se con Zelipe II?
Bi’n ha qualques evidents. Totz dos yeran subdditos d'o Rei d'Espanya. Totz dos se rebeloron cuentra ell. Totz dos prenoron as armas ta barallar a l'eixercito reyal. Totz dos perdioron. Totz dos murioron. La un feneixié en combat (José Martí). L'atro feneixié en o cadalso (Lanuza).
11 nov 2012
Contra natura, d'Ignacio Escolar
"Lo natural ye parir con dolor, morir antis de fer trenta anyadas, a bardoma, a malotía. Lo natural ye qu'un de diez ninos no perviva a ra libradura, que una de vente mais feneixca en librar. Lo natural ye que només pervivan os més cerenyos, que ros ciegos no leigan. Cosa més natural que ro sarrampión, que ro cancer, que ra quera, que ra postema, que ra malaria.
A luita contra natura ye ro verdader motor d'a hestoria. Ye lo que en verdat mos esferencia d'a resta d'os seyers vivos: A nuestra capabilidat ta pervivir a ra naturaleza, per dura que’n siga, y en qualsiquiera parti d'o mundo. Por ixo bi’n ha humans en l'Arctico y en l'Ecuador. A intelichencia ye ro meyo, no pas a fin: En ye ra traza més util qu’han trobato ros nuestros chens ta perpetugar-se, ta immortalizar ixe ininterrompiu herencio d'ADN qu'un diya aconsiguié salir de l'augua, pretar o fuego, cincelar sobre piedra ra primera parola, plegar a ras estrelas. Chugar a estar dios? Levamos fendo-lo dende l’inte en que l'homo sapiens inventó una aina y esdevinié en creyador. Perque garra atro seyer vivo heba modelato a suya realidat de tall traza como ta que lo humán esdevenise en a mida d’as cosas.
3 nov 2012
A consciencia de futur
"Quála cosa ye lo que esferencia a l'hombre d'atras especies animals? O feito de poseyer un pulgar oposable a ros demés didos d'a man? O luengache? A sesera hiperdesenvolicada? a suya posición vertical? Talment siga simplament a consciencia de futur. Totz os animals viven en o present y ro pasau. Analisan o que escayeix y lo contimparan con ixo que ya han experimentato. En cambeo, l'hombre, tracta de preveyer lo que li excaixerá maitín.
Ista disposición a controlar o futur surte, sin dandalo, quan l'hombre d'o Neolitico prencipia a intresar-se per l'agricultura. Renunciaba asinas a ra recullita y a ra cazata, fuents aliatorias d'alimento, ta espicular con as cullitas futuras. Allora, ye lochico que ra visión d'o futur resulte subchectiva y per tant esferent ta cada seyer humán. Os humans se meten a la vegada a elaborar un luengache que pueda describir ixos distintos esdeveniders que lis aguaitan. Y ye rancando d'a consciencia de futur quan naix un luengache capable de describir-lo.
As luengas antigas disposaban d'un vocabulario encletau y d'una gramatica simpla ta charrar d'o futur. Enguán, as luengas mudernas no han cesato de pulir ixa gramatica.
Ta refirmar as expectativas de futur, caleba, en toda lochica, inventar a tecnolochía. Astí s'afinca o prencipio de l'engranache.
Dios ye o nombre dau per os humans a ixo qu'eslampa d'o suyo dominio de l'esdevenider. Per cuentra, a tecnolochía lis premite controlar cada vegada millor ixe futur. Dios s'esvaneix pogresivament, remplazau per os meteorologos, futurologos y totz aquells que creyen saper, gracias a l'emplego de maquinas, perqué o maitín será asinas y no d'unatra traza".
La Revolution des Fourmis
Bernard Werber
Suscribirse a:
Entradas (Atom)












